Odpowiedzialność spedytora za wybór przewoźnika
Spedytor odpowiada za przewoźnika, którego wybrał, chyba że nie ponosi winy w wyborze. To jedno zdanie z art. 799 Kodeksu cywilnego decyduje, kto zapłaci, gdy ładunek przejmie fałszywy przewoźnik albo firma, która nie powinna była dostać zlecenia. Poniżej: co mówią przepisy, jak czytają je sądy i co spedytor musi umieć wykazać.
Co mówi Kodeks cywilny
Umowę spedycji regulują art. 794–804 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795, tekst w ISAP). Najważniejsze dla wyboru przewoźnika:
- art. 799 — „Spedytor jest odpowiedzialny za przewoźników i dalszych spedytorów, którymi posługuje się przy wykonaniu zlecenia, chyba że nie ponosi winy w wyborze.”
- art. 800 — „Spedytor może sam dokonać przewozu. W tym wypadku spedytor ma jednocześnie prawa i obowiązki przewoźnika.” Spedytor, który przewozi własnym taborem, odpowiada jak przewoźnik — art. 799 go nie chroni.
- art. 798 — spedytor ma obowiązek zabezpieczyć prawa dającego zlecenie względem przewoźnika albo innego spedytora.
- art. 801 § 1 — odszkodowanie za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki nie przekracza zwykłej wartości przesyłki, chyba że szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa spedytora.
- art. 803 i 804 — roszczenia z umowy spedycji przedawniają się z upływem roku, a regres spedytora wobec przewoźników i dalszych spedytorów — po sześciu miesiącach.
Do umowy spedycji odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu (art. 796). Ogólna miara staranności to art. 355: należyta staranność to staranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju, a u przedsiębiorcy ocenia się ją z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności.
Kto musi udowodnić brak winy
Spedytor. Sąd Najwyższy w wyroku z 27 stycznia 2004 r. (II CK 389/02, tekst w SAOS) wskazał, że art. 799 „opiera się na domniemaniu winy w wyborze” — to spedytor musi wykazać, że wybierając przewoźnika, zachował należytą staranność. Sam fakt, że przewoźnik jest profesjonalistą, nie wystarcza.
Sądy oceniają przy tym, co spedytor faktycznie zrobił, a nie co deklaruje. W sprawie zakończonej wyrokiem SN z 14 października 2009 r. (V CSK 149/09, tekst w SAOS) spedytor sprawdził przewoźnika na giełdzie internetowej, ocenił przesłane faksem dokumenty, zadzwonił do niego i zebrał referencje — a sąd apelacyjny uznał to za niewystarczające.
Fałszywy przewoźnik a ubezpieczenie spedytora
W wyroku z 16 stycznia 2013 r. (II CSK 202/12, tekst w SAOS) SN rozpatrywał sprawę oszusta, który podał się za włoskiego przewoźnika i przywłaszczył towar. SN przypomniał, że „obowiązkiem spedytora jest dochowanie należytej staranności przy wyborze przewoźnika”. Wskazał też, że ubezpieczyciel OC spedytora może odmówić wypłaty przy rażącym niedbalstwie spedytora. Brak rzetelnej weryfikacji przewoźnika to więc ryzyko podwójne: odpowiedzialność wobec zleceniodawcy i spór z własnym ubezpieczycielem.
Co w praktyce składa się na staranność w wyborze
Przepisy nie podają listy czynności. Z orzecznictwa wynika jednak, że liczy się zakres i kompletność kontroli w konkretnej sprawie. Przy przewoźniku warto móc pokazać, że sprawdziłeś:
- czy firma istnieje i działa — KRS albo CEIDG, Krajowy Rejestr Zadłużonych,
- czy ma uprawnienia — licencja i zezwolenie w KREPTD,
- czy rozmawiasz z tą firmą — domena e-maila, telefon na numer z niezależnego źródła,
- czy polisa OCP istnieje, jest opłacona i obejmuje ten ładunek — potwierdzenie u ubezpieczyciela,
- czy na załadunek przyjechał pojazd ze zlecenia.
Każdy z tych punktów ma sens tylko wtedy, gdy możesz go później udowodnić. Dlatego wynik sprawdzenia warto zapisać z datą razem z dokumentami zlecenia — o tym, jak budować taki dowód, piszemy w artykule Dowód należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta. Całą listę do odhaczenia znajdziesz w checkliście weryfikacji przewoźnika.
Limit odpowiedzialności przewoźnika w CMR
Gdy przewóz jest międzynarodowy, odpowiedzialność przewoźnika za utratę lub uszkodzenie towaru ogranicza art. 23 ust. 3 Konwencji CMR — po zmianie Protokołem z 1978 r. (Dz.U. z 2011 r. nr 72 poz. 382, tekst w ISAP) limit wynosi 8,33 jednostki rozrachunkowej (SDR) za kilogram wagi brutto brakującego towaru. Przy drogim ładunku limit przewoźnika bywa niższy niż wartość towaru — tym ważniejsze jest, kogo spedytor wybrał i jaką polisę ma ten przewoźnik.
Powiązane artykuły
- Opóźnienie w dostawie a odpowiedzialność spedytora
- Opóźnienie w dostawie a odpowiedzialność przewoźnika
- Odpowiedzialność przewoźnika za szkody
- Podstawowe prawa przewoźnika według prawa przewozowego
- Procedura weryfikacji kontrahenta
Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Przepisy według tekstów jednolitych w ISAP, stan na 18 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania
Czy spedytor odpowiada za kradzież ładunku przez fałszywego przewoźnika?
Kto musi udowodnić, że spedytor dobrze wybrał przewoźnika?
Czy sprawdzenie przewoźnika na giełdzie wystarczy?
Czy spedytor, który sam przewozi towar, odpowiada jak przewoźnik?
Narzędzia i kursy powiązane
Ekspert | Akademia Spedytora | spedytor.org